ڕاپۆرتی جیهانی

10:39 - 22/10/2019

فۆكسێك لە سەر نیویورك تایمز رۆژنامە مێژوییەكەی ئەمریكا‌

پەیسەر پرێس

رۆژنامەی نیویورك تایمزی رۆژانە لە شاری نیویورك دەرئەچێت وە لە سەر ئاستی جیهان دابەش ئەكرێت ، هنری  رایمۆند و جۆرج جۆنس لە ساڵی (1851 ) دایان مەزراندوە ، وە ( new York times daily   )   ی رۆژانە ساڵی (1851 )  یەكەم ژمارەی دەرچوە ، ئەم گۆڕانكاریەش لە یادی سەد ساڵەی دا بوە ، كە تەكنەلۆجیا  توانیویەتی سنورێكی فراوانتری هەبێت و سیستمی چاپەمەنی بەرەو پێشەوە ببینێت ، وە لە ساڵی (1957 ) بە تەواوی هەم ناوەكەی و هەم ژمارەی تیراژەكەی و هەم ستایلی رۆژنامەكە گۆڕا بەو شێوازەی ئێستا .

 
نیویورك تایمز یەكێكە لە ناوەندە هەرە گەورەكانی دامەزراوەی میدیایی ، ئەم كۆمپانیایە لە شوێنە جیاجیاكانی وڵاتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا خاوەنی زیاتر لە (20 ) بیست لاپەڕەیە لە ناویاندا ( ئینتەر ناشناڵ هیرالد تریبیون  و بوستن گلوب ) ، سەرباری (8 ) هەشت كەناڵی تەلەفزیۆنی لە شوێنە جیاكانی وڵاتەكەی ، لە ناویاندا كەناڵی دیسكەڤەری ، كە (113 ) خەڵاتی (بولترزی ) بە ناوبانگی وەرگرتوە . 

رۆژنامەكە لە گەڵ ئەو هەموو فراوانی و چالاكیەی، رۆڵێكی زۆر مەزنی هەبوە لە دامەزراندنی تۆڕی هەواڵی جیهانی ( اسوشیتد پرێس ) ، بەم رۆژنامەیە و بە واشنتن بوست تیدەگەین كە دیموكرات خوازەكان چەندە گرنگیان بە بزوتنەوەی رۆژنامەگەریی داوە ، چونكە ئەمیش ئاراستەیەكی  لیبرالی هەبوە ، وە لە سەر ئاستی سیاسەتی دەرەوەش پشتگیری ئیسرائیل بوە ، وە زیاتر نوسەری ستونەكان هەندێ جار بە رونی پشتگیری ئیسرائیلیان كردوە وە هەندێ جاریش خۆپارێزانە هاوڕا بون لە گەڵ ئیسرائیل دا .

كۆشكی نیویورك تایمز :
كۆشكی نیویورك تایمز تەلارێكی زۆر بەرزە ئەكەوێتە لای رۆژئاوای مانهاتن ، كە لە ساڵی (2007 ) تەواو بوو ، كە خاوەندارێتی ئەگەڕێتەوە بۆ نیویورك تایمز ، وە رۆژنامەكە لە سەرەتای مانگی شەشی (2007 )  گوازرایەوە بۆ ئەو كۆشكە ، بەڵام هەموو كارەكانی لەو بەروارە تەواو نەبوو بوو ، لە ( 9 / نیسان / 2009 )  بە هۆی كێشەی داراییەوە بەشێك لە كۆشكەكەی فرۆشت ، ئەوەش لە بەرانبەر وەرگرتنی ( 225 ) ملیۆن دۆلار . پێكهاتوە لە (52 ) نهۆم  ، روبەرەكەی (143601 ) مەتر چوارگۆشەیە ، لە سەر روی زەوییەوە ( 318.8 ) مەتر بەرزە ، لە ساڵی (2003 وە دەست بە پرۆژەكە كراوەو لە ساڵی 2007 تەواو بوە ، بڕی تێچوەكەی (850 ) ملیۆن دۆلارە ، (32 ) ئاسانسۆری هەیە .

رۆڵ و كارایی پیشەییانەی نیویورك تایمز :
نیویورك تایمز رۆڵی لەبەرچاوی هەبووە بۆ دروستكردنی ئازادیی رۆژنامەگەری كە خراوەتە بەردەست دادگای دەستوری ، وە بوەتە هۆی دەستەبەر كردنی زۆر لە مافە رۆژنامەوانیەكان ، رۆژنامەكە فاكتەرێكی بە هێز بوو بۆ دەركردنی یاسای دادوەریی كە ناوەندەكانی میدیا ئەپارێزێت.

دادگای باڵا هاوكاریەكانی بۆ ئەم رۆژنامەیە زیاد كرد ئەوەش ئەو كاتە بوو كە لە ساڵی (1970 )  حكومەتی ئەمریكا سكاڵایەكی دژی نیویورك تایمز پێشكەش كرد ، ئەوەش بە هۆی یەكێ لە رۆژنامەنوسەكانی  كە ئامادە نەبوو  بە هاوكاری كردنی دەستەی دادوەری نیویورك كە لێپێچینەوەی ئەكرد لە سەر (بلاك بانسرز ) ، دەبێت بگوترێت  ئەمانە كۆمەڵێكی سیاسی بون لە ساڵی ( 1966 ) دامەزرابون و  ئایدیایەكی ماركسیان هەبوو ، وە كێشەی رەش پێستەكانیان كردبوە پێشینەی كارەكانیان .

وە هەروەها نیویورك تایمز هەستا بە ئاشكرا كردنی هەندێ مەلەفی سیاسی نهێنی كە لە لایەن وەزارەتی بەرگریی ئەمریكا دەستی كەوت ، كەیسەكە تایبەتە بە پەیوەندی لە  نێوان وڵاتە یەكگرتوەكانی ئەمریكاو ڤێتنام و هاتنە ناوەوەی ئەمریكا لەو وڵاتە لە ساڵی (1945 تا 1967  ) ، كە دواجار دادگا رێگەی دا بە رۆژنامەكە بڵاوی كاتەوە .

رۆژنامەكە لە ساڵی (2003  )  كێشەی ( جایسۆن بلیر ) ی بۆ دروست بوو ، لە سەر ئەوەی كە راپۆرتە هەواڵەكانی شاردوەتەوە ، وە لە دواییا كۆتایی هات بە دەستلەكاترزان و وازهێنانی دەستەی نوسەران بە هۆی پشت راستكردنەوەی ئەو تاوانەی خرابوە پاڵیان .
نیؤرك تایمز روبەڕوی چەن كێشەیەكی یاسایی گەورە بوەتەوە ، لە ناویاندا كەیسی رۆژنامەنوسێكی بە ناوی ( جودیپ میلیر ) كە لە ساڵی ( 2005 ) بە ساڵێك سزا لە ئەنجامی بڵاوكردنەوەی هەواڵی نادروست و لە دۆسییەدا دۆڕاوە.

ترامپ و كێشەی لە گەڵ نیویورك تایمز :
دوای ئەوەی كە ئەم رۆژنامەیە كاریكاتێركی بلاو كردبوەوە كە بینامین ناتانیاهۆ و دۆناڵد ترەمپی تێدا دیارە  وەك دوو كەسی دژە سامی ، پاشان رۆژنامەكە  داوای لێبوردنی لێكردن و پێی راگەیاندن ئەوە هەڵەیەك بوو بە سەریانا تێپەڕ بوە .

لە لایەكی تریشەوە ترامپ ماوەیەك لەمەوپێش  رۆژنامەكەی  بەوە تۆمەتبار كرد كە هەندێ بابەت بڵاو ئەكاتەوە وەك خیانەت ئەناسرێت ، ئەوەش بە هۆی ئەوە كە گوایا وڵاتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا تێوە گلاوە لە هەندێ چالاكی ئەلەكترۆنی لە دروستكردنی كێشە بۆ تۆڕی كارەبای روسیا . لەبارەی كۆتا هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئەمەریكاشەوە ترەمپ ئەنوسێت: ئایا ئێوە باوەڕ ئەكەن كە نیویورك تایمزی شكست خواردوو بڵاوی كردوەتەوە گوایا وڵاتەكەمان روبەڕی هێرش ئەلەكترۆنی بوەتەوە لە لایەن روسیاوە ، وە جارێكی تر ئەڵێت ئەمە سەربۆ خیانەت ئەكێشێ و وە هەوڵێكی شكست خواردویشە لە لایەن ئەو رۆژنامەیەوە .

ژمارەی بەشداربوانی نیویورك تایمز :
ژمارەی بەشدار بوانی هەمیشەیی ئەم رۆژنامەیە تا هاوینی ئەمساڵ 2019   ( 4.5 ) ملیۆنی تێپەڕاند  ، لە گەڵ (3.5 ) ملیۆن بەشداربوی ئەلەكترۆنی ، ئەمەش بە مانای ئەوە دێت كە رێژەی زیاد بون (200 ) هەزار خوێنەرە لە چارەكی یەكەمی ( 2019 ) بوە ، وە لە ( 16% )  ی بەشداربوان لە دەرەوەی وڵاتن ، لەگەڵ ئەوەشدا كە خوێندنەوەی لاپەڕەی كاغەز كەمی كردووە، بەڵام  رۆژنامەكە چاوی لەوەیە كە لە ساڵی (2025 ) ژمارەی بەشداربوانی بگاتە دە ملیۆن خوێنەر .

رۆژنامەكە ( یەكتر بڕ- جەدوەل)  و هونەری چێشتلێنانی زیاتر لە بەرچاو گرتوە ، وە ئەوەش بوەتە هۆی ئەوەی كە خوێنەری زیاتری هەبێت، وە رۆژنامەكە بۆ ئەوەی كە سیاسەتی هەمە رەنگ بە كار بهێنێت لە رۆژی چوارشەمماندا پێگەیەكی تایبەتی هەیە بۆ پەروەردەی مناڵان ، وە رۆژنامەكە لە سەرەتاكانی مانگی شەش گۆڤارێكی تەلەفزیۆنی هەفتانەی  لە كەناڵی (اف ایكس ) ی ئەمریكی بە ناونیشانی ( ژی ویكلی ) لە سەر ستەیجی (هولو ) بڵاو دەكاتەوە .

لە لایەكی تریشەوە ( مارك تومسون ) بەڕێوەبەری جێبەجێكردنەكەی ئەڵێ : رۆژنامەكە دەستەی نوسینی (1600 ) كەسە ، وە پلان هەیە لە ئایندەیەكی نزیكدا ئەو رێژەیەش زیاد بێت .

بەم پێیە دەزانین ئەم رۆژنامەیە هەم لە روی مێژویی و هەم لە سەردەمی دیجیتاڵ بونی بزوتنەوەی رۆژنامەگەری رۆڵی تایبەت بە خۆی هەیە ، دەرچونی ئەو هەموو تیراژەو و ئەو هەموو خوێنەرە لە وڵاتانی جیهان سەرباری وڵاتی دایك ئاماژەن بۆ ئەوەی كە هێشتا لە رێڕەوی خۆی بەردەوامە و ئەتوانێت لە سەر پێی خۆی بوەستێ و بەردەوام بێت .

لە گەڵ ئەوەشدا تێدەگەین رۆڵ و كاریگەری وڵاتە پێگەیشتوەكان دەرئەنجامی پلانی ستراتیژیە لە هەموو بوارەكاندا و هەوڵ و ماندوبونی چەندین نەوەیە ، وە كاتێك ئەم ئامارانە دەبینین و بەراوردی د ەكەین لە گەڵ كۆمەڵگای خۆماندا بۆمان دەرئەكەوێت كە بزوتنەوەی رۆژنامەگەری نێو نەتەوەییمان نەبوەن و نیە و پێویستە لە پێناو گەشەی رۆحی نەتەوەییمان بە پلان و سیتمێكی ژیرانە هەنگاو بنێین  و بتوانین بگەینە هەموو جومگە و پێگەكانی جیهان .